Czyszczenie wentylacji.

Większość osób spędza 80-90% swojego czasu w pomieszczeniach zamkniętych. Coraz więcej firm zdaje sobie sprawę ze strat, jakie mogą być związane ze zwolnieniami chorobowymi pracowników. Oprócz obniżenia wydajności i skuteczności pracy, pociągają one za sobą stratę naprawdę dużych pieniędzy. Wiele badań naukowych wykazało, że zanieczyszczenia pomieszczeń zakładów pracy często pochodzą z instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych.

Ocenia się, że powierzchnia wewnętrzna przewodów wentylacyjnych odpowiada w dzisiejszych budynkach około 10% całkowitej powierzchni podłóg. Podłogi czyszczone są, czyste, odświeżające, bogate w tlen świeże powietrze, a kanały wentylacyjne czasami nie są czyszczone przez cały okres eksploatacji budynku!

Im bardziej skomplikowany jest system wentylacyjny, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia problemów. Pyły, mikroorganizmy, pozostałości materiałów budowlanych i inne zanieczyszczenia mogą spowodować, że kanały doprowadzające powietrze zamienią się w źródło niebezpiecznych substancji, takich jak grzyby, elementy izolacji, zapachy i cząstki organiczne. Poza problemami zdrowotnymi i higienicznymi, zabrudzenie instalacji wentylacyjnej może powodować zwiększenie zużycia energii, kosztów czyszczenia, podwyższone ryzyko korozji oraz zatkania przepustnic przeciwpożarowych.

W wielu badaniach wykazano, że zagrożenia dla ludzkiego zdrowia są większe w przypadku budynków klimatyzowanych niż pozostałych.

Zanieczyszczenie instalacji wentylacyjnych i klimatyzacyjnych może stanowić źródło niebezpiecznych substancji i spowodować pojawienie się różnych symptomów chorobowych u osób znajdujących się w budynku. Wykazano ponadto, że najczęstszym źródłem problemów są nieodpowiednio prowadzone prace konserwacyjne.

Można wymienić trzy podstawowe powody, dla których należy czyścić instalacje klimatyzacyjne i wentylacyjne:

• - uzyskanie założonych przez projektanta parametrów pracy urządzeń uzdatniających i przesyłających powietrze - obłożenie naniesionym pyłem wewnętrznych powierzchni przewodów wentylacyjnych oraz zewnętrznych powierzchni urządzeń uzdatniających powietrze m.in. powoduje zwiększenie oporów przepływu powietrza i jednoczesne zmniejszenie strumienia nawiewanego powietrza,
• - wykluczenie lub, w najgorszym przypadku, ograniczenie zagrożenia pożarem i wybuchem - w przypadku osadzenia się wewnątrz instalacji łatwopalnych i wybuchowych zanieczyszczeń - w budynkach biurowych problem ten najczęściej występuje w instalacjach kuchennych,
• - zagwarantowanie w pomieszczeniach warunków nie pogarszających stanu zdrowia przebywających w nim osób - konsekwencja oddychania zanieczyszczonym powietrzem.

Dlatego też każdą instalację należy objąć programem utrzymania jakości, a co za tym idzie poddawać ją okresowej kontroli i czyszczeniu. Elementy poddawane kontroli i konserwacji to zwykle:

• - Ujęcia powietrza
• - Filtry
• - Wentylatory i pasy napędowe
• - Komory sprężonego powietrza
• - Zwoje grzewcze i chłodnicze
• - Nawilżacze
• - Przepustnice przeciwpożarowe
• - Przepustnice regulacji przepływu
• - Łopatki obrotowe
• - Izolacja
• - Dyfuzory
• - Kratki wylotowe
• - Przewody wylotowe

Zazwyczaj decyzję o czyszczeniu instalacji podejmuje się po wykonaniu wizualnej inspekcji stanu czystości wnętrza instalacji. W żadnej dostępnej publikacji nie podano obowiązkowej częstotliwości czyszczenia instalacji, gdyż ze względu na pracę instalacji w bardzo zróżnicowanych warunkach (np. różniących się czystością powietrza zewnętrznego, ilością i skutecznością zamontowanych filtrów powietrza, dbałością o stan instalacji wykazywaną przez pracowników odpowiedzialnych za eksploatację i konserwację), bez wcześniejszej kontroli stanu każdej instalacji nie można odgórnie narzucić terminów czyszczenia. A zatem pojawia się nowe pytanie - kiedy kontrolować stan higieniczny instalacji i w jaki sposób ocenić, czy instalacja jest jeszcze czysta czy już zaliczyć ją należy do instalacji zabrudzonych, podlegających czyszczeniu. Kraje europejskie przyjęły wymagania określone przez normy amerykańskie NADCA (National Air Duct Cleaners Association) - Stowarzyszenie skupiające firmy zajmujące się czyszczeniem systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Poniższa tabela pokazuje częstotliwości inspekcji w kanałach wentylacyjnych dla poszczególnych kategorii budynków.

Klasyfikacja obiektu budowlanego	Rodzaj obiektu budowlanego	Centrala wentylacyjna lub klimatyzacyjna	Przewody nawiewne	Przewody recyrkulacyjne, wywiewne
Klasa 1	Budynek przemysłowy	1 rok	1 rok	1 rok
Klasa 2	Budynek mieszkalny	1 rok	2 lata	2 lata
Klasa 3	Budynek handlowy lekki	1 rok	2 lata	2 lata
Klasa 4	Budynek handlowy	1 rok	2 lata	2 lata
Klasa 5	Obiekty służby zdrowia	1 rok	1 rok	1 rok
Klasa 6	Budownictwo okrętowe	1 rok	2 lata	2 lata
Klasa 7	Obszary o specjalnym przeznaczeniu	*	*	*

* - Wymagania powinny zostać określone przez użytkownika obiektu

W Polsce należałoby zastosować przepisy Prawa Budowlanego:

• Art. 62.1 Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę:
• 1) okresowej kontroli, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu technicznej prawności:
  • a. elementów budynków, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy
  atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu,
• 2) okresowej kontroli, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu sprawności technicznej i wartości użytkowej całego obiektu budowlanego, estetyki obiektu oraz jego otoczenia (...).

Inspekcja kanałów wentylacyjnych ma na celu sprawdzenie stanu zanieczyszczenia. Najlepszą metodą określającą stan zanieczyszczenia jest metoda porównawcza. Stosuje się tutaj tablicę poglądową przedstawiającą różne stany zanieczyszczenia kanałów.

Poza zasięgiem wzroku!

Podłogi w pomieszczeniach biurowych są czyszczone średnio raz na tydzień, ale kanały wentylacyjne, które mają dostarczać zdrowe, bogate w tlen i świeże powietrze, bywają nieczyszczone przez cały okres eksploatacji budynku!
40 % zanieczyszczeń w powietrzu wewnętrznym pochodzi z powietrza dostarczanego przez systemy wentylacyjne.

Dlaczego powinniśmy czyścić systemy wentylacyjne?

Dowiedziono, że instalacje wentylacyjne i klimatyzacyjne są miejscami, w których zbierają się zanieczyszczenia mające potencjalny wpływ na ludzkie zdrowie, takie jak pleśń, grzyby, bakterie, kurz i pyły . Usunięcie tych zanieczyszczeń z systemów wentylacyjnych powinno być rozważone jako jeden ze składników generalnego działania mającego na celu zwiększenie jakości powietrza wewnętrznego.

Czyste i sprawne systemy są mniej narażone na awarie, mają dłuższą żywotność i działają bardziej efektywnie od zanieczyszczonych. W związku z osadzaniem się w kanałach wentylacyjnych materiałów łatwopalnych pojawiają się zagrożenia pożarowe. Tłuszcz z instalacji kuchennych, włókna ubrań itp. Mogą łatwo przedostawać się do kanałów wentylacyjnych. W takich budynkach czyszczenie systemów wentylacyjnych wyklucza lub, w najgorszym wypadku, ogranicza zagrożenie wybuchem i pożarem.

Badania mikrobiologiczne

Poza video-inspekcją może okazać się konieczne wykonanie dodatkowej analizy mikrobiologicznej ze względu na częste występowanie w instalacjach wentylacyjnych bakterii i grzybów chorobotwórczych.